Virtual Democracy (βράχυ-μέσο-μακροπρόθεσμα)

   Την ώρα που η παραιτηθείσα και εκ κωλοτούμπας επανασυσταθείσα κυβέρνηση των, ακροβατών με τα όρια της δημοκρατικής ανοχής, σοσιαλιστών υποθήκευε το μέλλον και την περιούσια της χώρας χωρίς κανένα εχέγγυο επιτυχίας της μπούρδας του δημοκρατικότατου μονόδρομου που μας τσαμπουνάνε τόσον καιρό, ψηφίζοντας το Μεσοπρόθεσμο σχέδιο διάσωσης, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έπαιρναν βαθιές ανάσες αγαλλίασης διότι πολύ είχαν αγχωθεί και στεναχωρηθεί με το αβέβαιο μέλλον μας. Μπορεί να τους ενδιαφέρει και το ευρώ, αλλά μείζονος σημασία είναι ότι η Griechenland πειθάρχησε και εξασφάλισε το μέλλον της.

Aris Messinis-AFP-Getty Images

   Ταυτόχρονα, έξω από το Κοινοβούλιο όπου οι εθνοπατέρες μας ξιφουλκούσαν για το ποιος θα μας πρωτοσώσει, λίγα πράγματα θύμιζαν ακόμα δημοκρατικό καθεστώς. Πιστοί στο ραντεβού τους, που έχει οριστεί καθώς φαίνεται μετά την 15.06.2011 και για τις περιστάσεις γύρω στις 13:30, ΜΑΤ και κουκουλομπάχαλοι τρομοκρατούσαν τον κόσμο, προκαλώντας οι μεν και ανοίγοντας κεφάλια με τα γκλοπ τους, καταστρέφοντας οι δε και ανοίγοντας κεφάλια με τις πέτρες τους. Δεν ξέρω μόνον αν ίσως ο Πάγκαλος κρυφογελούσε κοιτάζοντας έξω από τα παράθυρα της Βουλής, διότι μπορεί να μην ήρθαν τα τανκς, ήρθαν όμως οι εξελιγμένοι γενίτσαροι Robocop με το πλήθος των ληγμένων πυρομαχικών τους να αντικαθιστούν τις ερπύστριες και το βαρύ πυροβολικό. Τι να κάνουμε, οι καιροί αλλάζουν και εξελίσσονται τα μέσα, όσο κι αν ο κύριος Πάγκαλος μπορεί να θυμάται διάφορα πράγματα από την παιδική του ηλικία με νοσταλγία, όπως ίσως τα παραμύθια του παππού του.

Aris Messinis-AFP-Getty Images

   Εκτός λοιπόν της εκτός δημοκρατικής ανοχής διαδικασία που εξελισσόταν στην Βουλή, μια αντίστοιχη εξελισσόταν ακριβώς έξω από αυτήν, με τα όργανα της τάξης να δείχνουν σε κάθε ευκαιρία πόσο καλοί έχουν γίνει στο σχεδιασμό και την εκτέλεση επιχειρήσεων μαζικής καταστολής αλλά και το άθλημα της ρίψης φιαλιδίων ευεργετικών αερίων αλλά και ψυχαγωγικών κροτίδων. Special αθλήματα αυτά, μέρες που είναι… Έτυχε όμως να βρίσκομαι στο Σύνταγμα σε μια στιγμή που τα χημικά έπεφταν βροχή, ακόμα και στο ύψος των εισόδων του Μετρό, με το ραδιόφωνο να μεταδίδει ζωντανά μαρτυρίες εκπροσώπων των εργαζομένων αλλά και λοιπών επωνύμων πως η κατάσταση είναι φρικτή εντός του Μετρό , πως χημικά μπαίνουν και πνίγουν ασφυκτικά τον κόσμο, πως δεν μπορούν να μετακινήσουν τραυματίες και άλλα τέτοια όμορφα και δημοκρατικά και την ίδια στιγμή να παίζουν και δήλωση του Βενιζέλου ο οποίος έλεγε πως δεν συμβαίνει τίποτε από οα αυτά και πως όποιος θέλει μπορεί να μετακινηθεί ελεύθερα με το Μετρό. Ίσως να είχε και δίκιο, δεν ήμουν μέσα γα να ξέρω, αλλά βέβαια δεν γινόταν λόγος για το πώς θα μπορούσε να φθάσει κανείς μέχρι εκεί, ανάμεσα σε καπνούς και κοτρόνες… (οι παρακάτω φωτογραφίες είναι από το σημείο επάνω από την πλατεία όπου φαίνονται οι καπνοί των δακρυγόνων που έχουν πέσει στην πλατεία στο ύψος των εισόδων του Μετρό, ενώ και το video από το site της Ελευθεροτυπίας είναι αδιάψευστος μάρτυρας).

John Kolesidis-Reuters

Παράλληλα όλοι οι ρεπόρτερ, του ΣΚΑΙ συγκεκριμένα, είχαν να καταγγείλουν και από ένα περιστατικό απρόκλητης αστυνομικής βίας, επωνύμως και με μάρτυρες, αλλά την ίδια στιγμή ο εκπρόσωπος της ΕΛΑΣ υποστήριζε πως τίποτα από όλα αυτά δεν έχει συμβεί, ή το πολύ πολύ να ήταν μεμονωμένα περιστατικά. Όταν κανείς αρνείται την πραγματικότητα, δεν μπορείς να αποδείξεις ότι ο γάιδαρος δεν πετάει ούτε ασφαλώς πως δεν είσαι ελέφαντας, ενώ σίγουρα δεν μπορείς να τον πείσεις πως σύμπτωση που επαναλαμβάνεται, παύει να είναι σύμπτωση. Ποια περιθώρια συνεννόησης έχεις με κάποιον που βλέπει τις εικόνες παντού, αλλά βλέπει άλλα πράγματα; Όπως πως τα ΜΑΤ δεν έκαναν ποτέ έφοδο στο Μετρό. Φυσικά, δεν μπήκαν μέσα, έφτασαν όμως στο κεφαλόσκαλο κι εκεί μπορεί να τους έπεσε ένα χημικό, που ίσως κύλισε, μπορεί και να το τράβηξε κανείς εγκάθετος το φιαλίδιο με μαγνήτη ώστε να συκοφαντήσει τα παιδιά του λαού, τα’ αδέρφια μας τους ΜΑΤατζήδες. Διότι δεν φταίει ο ρίψας το δακρυγόνο ΜΑΤατζής, ούτε το φιαλίδιο, φταίει ο καπνός που πέραν από κάθε λογική και αυτοβούλως εξαπλώθηκε και (ποιος να το περιμένει;) εισχώρησε στο Μετρό, πνίγοντας τον κόσμο. Και η συνάθροισης άνω των δύο ατόμων είναι διαδήλωση, ενώ ο ασθενής είναι στο γύψο, θα προσέθετα εγώ… (Δείτε κι άλλες τέτοιες ομορφιές στη σελίδα της Ελευθεροτυπίας)

   Virtual Reality….

Louisa Gouliamaki-AFP-Getty Images

Advertisements

Απεργία: ένα πολύ ακριβό χόμπι…(ειδικά στον καιρό του μνημονίου, των δημοτικών τελών και της ΕΡΤ)

 Μόλις τέλειωσα τη δουλειά, τράβηξα γραμμή για το σπίτι. Έπρεπε απαραιτήτως να οργανώσω το οικονομικό πλάνο του μηνός, αλλά και των επομένων αν είναι δυνατόν, προκειμένου να μην βρεθούμε προ εκπλήξεων. Κάτι ένα σέρβις, κάτι μια έκτακτη μικρή ζημιά στο σπίτι, κάτι το ένα, κάτι το άλλο, τίναξαν το budget στον αέρα. Κι επειδή είχαν αρχίσει να μαζεύονται και κάποιοι λογαριασμοί, τους οποίους δεν θέλω να ξεχνάω, διότι μετά σε παίρνει η μπάλα, έτρεξα σπίτι να βάλω μπρος τα e-banking και λοιπά ωραία, προκειμένου να οργανωθώ.31 του μηνός σήμερα και ανήκω στην προνομιούχα μερίδα πληθυσμού που όχι μόνο έχει δουλειά, αλλά πληρώνεται κιόλας (για την ώρα μάλιστα και χωρίς απρόοπτα), οπότε ήρθε η ώρα να εκκαθαρίσω τις εκκρεμότητές μου.

Η πρώτη δυσάρεστη έκπληξη ήρθε μόλις μπήκα στο σπίτι, πατώντας στην είσοδο τον λογαριασμό της ΔΕΗ. Δεν μου αρέσουν αυτά τα χαρτιά, και έτσι όπως έβλεπα το φάκελο, με την πατημασιά επάνω, ήθελα να τον αφήσω εκεί ακριβώς που βρισκόταν, σαν σκουπίδι άνευ σημασίας, αλλά αφού ήταν και μέσα στο σπίτι μου, θα έπρεπε έτσι κι αλλιώς να το μαζέψω, καθώς σε αυτά που με παίρνει, είμαι άρχοντας. Με ψυχολογία λοιπόν ανάλογη, σήκωσα το φάκελο και τον άνοιξα, κοιτάζοντας σιγά σιγά να δω τη λυπητερή. 44,29€ (με το ΦΠΑ, χαχαχα…) είδα με την πρώτη ματιά και ανακουφίστηκα: «το ‘χουμε» σκέφτηκα και ανάπνευσα και πάλι. Όταν όμως κοίταξα καλύτερα, τα 73,00€ που είχα σαν συνολική οφειλή με οδήγησαν σε περισυλλογή. 20,07€ οι δημοτικοί φόροι και τέλη και το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας (ΤΑΠ), ενώ η συμμετοχή μου στο πανηγυράκι της ΕΡΤ, 8,64€… Σύνολο επιβαρύνσεων: 19,71€.

Δεν θέλω να είμαι τσιγκούνης στη ζωή μου, προσαρμόζοντας ανάλογα τη συμπεριφορά μου και μέχρι τώρα τα κατάφερνα μια χαρά. Δεν κοίταζα ποτέ το λογαριασμό της ΔΕΗ, γιατί ήξερα πως δεν με παίρνει να το μειώσω άλλο: έχω λαμπτήρες οικονομίας, δεν βαριέμαι και κλείνω τις συσκευές από το κουμπί, ενώ ξενυχτάω ανελλιπώς τα βράδια συντροφιά με το πλυντήριο ή περιμένοντας να ανάψω τον θερμοσίφωνα στο νυχτερινό τιμολόγιο.  Τελευταία, είχα αντικαταστήσει και τα φώτα με κεριά, καθώς η φτώχια θέλει τέχνη και καλοπέραση. Οπότε περιθώρια μειώσεων πουθενά. Ίσως αν κλείσω μόνο και το PC, αλλά αυτό δεν τους το χαρίζω έτσι εύκολα…

Ελέω και της πρόσφατης οικονομικής στενότητος, άρχισα να εξετάζω εξονυχιστικά το λογαριασμό του ηλεκτρικού, να καταλάβω τι ακριβώς πληρώνω. Με μια προσεκτική ματιά, το σπίτι των 49 τετραγωνικών (με κακή διαρρύθμιση μάλιστα, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία) στην πολυκατοικία της δεκαετίας του ’60, στο ταπεινό Παγκράτι, επιβαρύνεται 16,50€ δημοτικά τέλη… Επιπλέον, πληρώνει ΤΑΠ(!!!) 3,58€ το δίμηνο, λεφτά που ούτε καταλαβαίνω τι ακριβώς είναι, ούτε και με ενδιαφέρει. Με ενδιαφέρει όμως το πώς εισπράττονται: ειδικά το ΤΑΠ γιατί πρέπει να το πληρώνω εγώ, μιας και το σπίτι δεν είναι καν δικό μου; Εκτός αν πρέπει να το βγάζω από το νοίκι, πράγμα το οποίο και ντρέπομαι να κάνω…

Μετά, κοίταζα την ΕΡΤ. 51,00€ το χρόνο το κουστούμι για ένα σπίτι σαν κι αυτό. Ή αλλιώτικα, ένα σούπερ μάρκετ εβδομάδος (μαζί με κάποιο σαμπουάν που φουσκώνει το λογαριασμό), τα κοινόχρηστα του μηνός, η βενζίνη του 15μέρου, τα τσιγάρα του μηνός και ούτω καθεξής. Δεν έχει σημασία πως τα μετράει κανείς άλλωστε, σημασία έχει ότι τα πληρώνει. Και να πληρώνεις ένα ίδρυμα όπως η ΕΡΤ (ειδικά σήμερα), προκειμένου εκείνη να τα σκάει με τη σειρά της στον Ολυμπιακό για τα δικαιώματα, στη Eurovision για τα ξεσαλώματα, και σε κάθε συνταξιούχο, παλαίμαχο φίλο, τύπου Σεραφείμ Φυντανίδη προκειμένου να κάνουν εκπομπές ανώδυνου PR και τα ρέστα, καταντά πρόκληση… (Αλήθεια, ο Ταγματάρχης δεν ήταν εκείνος που είχε εκπομπή μαζί με το Λάλα στο Μουντιάλ του 2006 και την είχαν πατώσει, καλώντας μέχρι και τον famous αστρολόγο Χορταρέα να τους κάνει αστρολογικές προβλέψεις για τα αποτελέσματα, γινόμενοι ρεντίκολο σε  όλη η Ελλάδα;) Ειδικά μάλιστα με τη δεδηλωμένη πρόθεση της κυβέρνησης, δια στόματος Τηλέμαχου Χυτήρη, να αποσυρθεί σταδιακά η ΕΡΤ από τη διαφημιστική αγορά (και έσοδα) προκειμένου να αφήσει περισσότερο χώρο (έσοδα) στα ιδιωτικά ΜΜΕ. Αντί να μας κόψουν το τέλος των 51,00€ ετησίως για ένα διαμέρισμα ποντικότρυπα, θα βασιστούν σε αυτό προκειμένου να χρηματοδοτήσουν, ουσιαστικά, τα ιδιωτικά ΜΜΕ! Στραβά αρμενίζουν και τα βράχια είναι ακριβώς κάτω από τη μύτη τους, στην Πλατεία Συντάγματος…

Το δεύτερο σοκ ήρθε με το που έκανα είσοδο στην αγαπημένη μας τράπεζα. Το ποσό που έβλεπα στον άδειο μέχρι τότε λογαριασμό μου δεν ήταν αυτό που έπρεπε να είναι, το σύνηθες. Κοίταξα ενστικτωδώς το νόμισμα, μήπως κάτι έγινε από τη μια στιγμή στην άλλη και δεν το πήρα χαμπάρι, τόσα ακούγονται αυτές τις μέρες. Ευρώ ήταν, αλλά ήταν λιγότερα… Μετά θυμήθηκα πως μέσα στον προηγούμενο μήνα ήταν η γενική απεργία της ΓΣΕΕ στην οποία συμμετείχε και το δικό μας σωματείο, οπότε ένα μεροκάματο μείον… Ποτέ άλλοτε δεν είχα δώσει σημασία σε αυτό. Δεν έπαιρνα καν τη μέρα ως άδεια, όπως πολλοί συνηθίζουν, καθότι όταν απεργώ, θέλω να το καταλαβαίνω, συν του ότι οι μέρες της άδειας για το μισθωτό είναι μέρες ιερές (κι ας μου χρωστάνε 10 μέρες από πέρσι)! Πώς δεν το θυμήθηκα όμως… σπάνια ξεχνάω κάτι τέτοια!

Πώς όμως από την άλλη να το θυμηθείς; Την ημέρα της απεργίας, 4 φορές έκανα πάνω κάτω το σύνολο της πορείας ψάχνοντας να βρω που είναι το μπλοκ της συνδικαλιστικής μας εκπροσώπησης, έστω της εκπροσώπησης του αδελφού  συνδικάτου, πλην όμως συνδικάτο δεν είδα. Αντιθέτως, είδα πολύ λίγο κόσμο αναλογικά με το πόσους αφορούσε η απεργία, είδα μελαγχολικά κλαδικό-κομματικά ανέμπνευστα πανό, είδα και έναν συνάδελφο άλλου τμήματος που έψαχνε κι αυτός… Αντιθέτως, το τηλέφωνο είχε πάρει φωτιά μιας και τελικά, από το γραφείο, μόνον εγώ έλειπα και αφού η δουλειά έτρεχε, οι εκκρεμότητες έτρεχαν μαζί της, οπότε δούλευα κι εγώ περπατώντας παράλληλα της «πορείας» κατσουφιασμένος. Τώρα κατάλαβα λοιπόν πόσο κοστίζει η απεργία, πόσο κοστίζει ένας υγιεινός περίπατος όταν αυτός δεν προσβλέπει πουθενά.

Γι’ αυτό και βρίσκω ευφυές αυτό που γίνεται τώρα στο Σύνταγμα και αλλού. Μπορείς να πας κανονικότατα στη δουλειά σου, να μην χάσεις κανένα μεροκάματο, να μην μπεις στο μάτι κανενός και να μην κάνεις τη χάρη σε κανέναν εργατοπατέρα να σε χρησιμοποιεί σαν άλλοθι και να μην εμφανίζεται στην πορεία. Και το απογευματάκι-βραδάκι, ωραία ωραία, έχοντας κάνει και τις δουλειές σου, κατεβαίνεις να τους χαλάσεις και τη μόστρα. Ο καιρός μόνο καλύτερος θα γίνει, καλοκαιράκι έχουμε, γιατί να μην την πέφτουμε για socializing στο Σύνταγμα; Μπύρες, σουβλάκια, εκκλησία του Δήμου και συναυλίες. Αν κλείναμε και την είσοδο της Βουλής, να διακοπούν οι εργασίες, τότε ίσως να είχε κι ένα ακόμα καλύτερο αποτέλεσμα, δυο βήματα είναι άλλωστε. Επίσης θα μπορούσε να απαλλοτριωθεί η Πλατεία Συντάγματος , να σκαφτεί και να φυτευτεί με δέντρα, στα πρότυπα του απαλλοτριωμένου παρκινγκ των Εξαρχείων, μαζί με τους γύρω δρόμους βέβαια. Να δούμε τότε από πού θα σκάνε οι λιμουζίνες που παρκάρουν επάνω στο πεζοδρόμιο μπροστά από το Αδελφάτο των Τριών Ξενοδοχείων, ή αλλιώς μπροστά από τη Βουλή…

Θα μπορούσαν επίσης, ειδικά για όσους μένουν εκτός κέντρου Αθηνών και δεν προλαβαίνουν ή ζορίζονται να κατέβουν, να οργανωθούν κλαδικές-τοπικές επιτροπές δράσης, και να γίνονται πορείες με αυτοκίνητα τα οποία και θα κλειδώνουμε στη μέση του πουθενά. Φανταστείτε, στα καλά καθούμενα, 50 αυτοκίνητα να τραβάνε χειρόφρενο στην Υμηττού: ΧΑΟΣ! Ή από καμιά σαρανταριά-πενηνταριά αυτοκίνητα να κλείνουν τις εισόδους της Αττικής Οδού σε κάθε περιοχή, με φυλλάδια να μοιράζονται στους κυριολεκτικά αγανακτισμένους οδηγούς.  Να κατεβαίνουμε στην Κηφισίας, στη Συγγρού, στην Πατησίων, παρέα με τα αγαπημένα μας τετράτροχα και να τα ακινητοποιούμε στα καλά καθούμενα, πατώντας αδιάκοπα το κλάξον (πολύ πιο αποτελεσματικό από τη σφυρίχτρα) ή με ένα cd να παίζει ταυτόχρονα σε όλα τα ηχοσυστήματα με το ψήφισμα της προηγούμενης ημέρας! Ή να οργανωθεί μια πρωτοβουλία από τα ραδιόφωνα της χώρας ώστε κάθε μέρα κάποια συγκεκριμένη ώρα, όσοι «αγανακτισμένοι» (όχι από την κίνηση, αυτό δεν χρειάζεται οργάνωση, συμβαίνει αδιάκοπα) βρίσκονται στο αυτοκίνητο να πατάνε την κόρνα ταυτόχρονα μια συγκεκριμένη ώρα.

Άρχισε να καλπάζει η φαντασία και με τον ήχο που κάνει το πλυντήριο όταν τελειώνει κατάλαβα γιατί: 2 η ώρα. Πρέπει να απλώσω την μπουγάδα και να πέσω για ύπνο. Έχει Σύνταγμα αύριο…

γελοιογραφίες: http://www.tanea.gr

Ντομινίκ Στρος Καν (βίντεο από Αλ Τσαντίρι – Λαζόπουλος)

Δεν παίρνω θέση αν σωστά ή λάθος καταλήξαμε στο ΔΝΤ. Όχι αυτή τη φορά τουλάχιστον. Και καταλαβαίνω σε έναν βαθμό τη σπουδή Παπανδρέου να εξετάσει όλες τις εναλλακτικές προκειμένου να «σώσει» τη χώρα, με ενέργειες οι οποίες επόμενο είναι να μην δημοσιοποιούνται όλες την ώρα που γίνονται. Το καταλαβαίνω αυτό. Αυτό που δεν καταλαβαίνω είναι γιατί συνεχίζουν να καμώνονται πως δεν ήξεραν τίποτα. Αντί να μας εξηγήσουν γιατί έγιναν όλα αυτά, να μας πείσουν ρε αδερφέ για την αναγκαιότητα του εκβαρβαρισμού, συνεχίζουν να σφυρίζουν αδιάφορα, σαν εμείς να είμαστε χρυσόψαρα που θα το ξεχάσουμε την επόμενη ώρα (μπορεί και να μην πέφτουν και πολύ έξω βέβαια…)

Ο βασιλιάς είναι γυμνός, αυτό είναι το μόνο βέβαιο. Το ερώτημα είναι αν αυτή η ξεβρακωσιά είναι δείγμα πλήρους ξεδιαντροπιάς έναντί μας ή αν είναι δείγμα μιας μακάριας αδράνειας και αφέλειάς τους. Ελπίζω ειλικρινά να είναι το πρώτο, διότι έτσι ίσως και να βρεις έναν τρόπο να το πολεμήσεις. Την ηλιθιότητα όμως, κανείς δεν την έχει νικήσει.

Εμείς και οι άλλοι (PIIGS)

Ήταν λίγο έως πολύ αναμενόμενο. Έχοντας υποτιμήσει το εύρος και τις επάλληλες επιδράσεις της οικονομικής κρίσης του 2008, οι Ευρωπαίοι ηγέτες και οι ετερόκλητοι λαοί τους βρέθηκαν απροετοίμαστοι έναντι των εξελίξεων. Έτσι, μετά την ιδιάζουσα περίπτωση της Ελλάδας όπου τα πράγματα συγχέονται λόγω αποτυχημένων οικονομικών πολιτικών και εκτεταμένης διαφθοράς, βλέπουμε και την Ιρλανδία να υποκύπτει υπό το βάρος του εκβιασμού των αγορών. Ακολουθεί με μαθηματική ακρίβεια η Πορτογαλία και είναι συζητήσιμο εάν η Ισπανία δεν θα βρεθεί στο ίδιο σημείο. Οι τεχνοκράτες-τύραννοι της «φανταστικής οικονομίας» έχουν τον τρόπο να βαφτίσουν με ένα σορό ευφάνταστους τίτλους τους λόγους για την αναγκαιότητα της αγριότητας των περικοπών.  Η βίαιη αναδιανομή όμως του πλούτου που επιχειρείται απροκάλυπτα πλέον μέσα από διάφορους μηχανισμούς στη μεταβατική περίοδο του σύγχρονου οικονομικού μοντέλου «αειφόρου» ανάπτυξης, προκαλεί ήδη μεγάλο κύμα αντιδράσεων στις σύγχρονες ευρωπαϊκές κοινωνίες (πλην της ελληνικής, για λόγους που θα προσπαθήσω να προσεγγίσω λίγο παρακάτω). Και ο κύριος λόγος αυτής της αντίδρασης είναι διότι όλοι πλέον καταλαβαίνουν πως οι αποτυχημένες συνταγές-καρμπόν οργανισμών όπως το ΔΝΤ, μολονότι προβάλλονται ως μοναδικές λύσεις, έχουν αποδειχθεί στην πράξη ανεπαρκείς και λανθασμένες.

 

Το κύριο πρόβλημα της οικονομικής επιστήμης, μας έλεγαν οι σοβαρότεροι εκ των καθηγητών στη σχολή, είναι η έλλειψη της δυνατότητας διεξαγωγής πειράματος προς την επαλήθευσή της μιας ή της άλλης άποψης: «δεν μπορείς να διεξαγάγεις οικονομικά πειράματα, καθώς η οικονομία επηρεάζει τις συνθήκες ζωής σε εκατομμύρια ανθρώπους καθημερινά και όχι ένα κλειστό περιβάλλον εργαστηρίου. Μάλιστα είναι τέτοια η αδυναμία αυτή που αποτελεί και το κεντρικό επιχείρημα όσων θεωρούν τα οικονομικά ως μη επιστήμη», μας έλεγαν και μας φαινόταν απόλυτα λογικό και ειλικρινές. Φτάσαμε όμως να διαπιστώνουμε πλέον στις μέρες μας πως οι συνταγές του ΔΝΤ είναι ακριβώς αυτό: μια συγκεκριμένη παρόμοια δέσμη μέτρων που εφαρμόζεται με τις ελάχιστες δυνατές μετατροπές σε κάθε ξεχωριστή περίπτωση, κάτι σαν πείραμα δηλαδή. Κι ενώ το πείραμα έχει αποδείξει την αναποτελεσματικότητά του σε πλήθος περιπτώσεων, με πιο γνωστή εκείνη της Αργεντινής στις αρχές της δεκαετίας, ωστόσο συνεχίζει να εφαρμόζεται ενισχύοντας το επιχείρημα περί θεώρησης των οικονομικών πολύ λιγότερο σαν επιστήμης και πολύ περισσότερο ως τεχνοκρατικό εργαλείο επιβολής πολιτικής βούλησης. Άλλωστε, το θεμελιώδες ερώτημα της οικονομικής επιστήμης σχετικά με το πώς παράγεται και διανέμεται ο πλούτος, είναι σε τελική ανάλυση πολύ περισσότερο πολιτικό ερώτημα.

διαδηλώσεις στην Ιρλανδία

 

Στην περίπτωση της Ιρλανδίας όμως, τουλάχιστον είναι σαφές πως παρά τον περιορισμό του «σπάταλου δημοσίου», η δύναμη της επιρροής του εκτός δημοκρατικού ελέγχου χρηματοπιστωτικού τομέα είναι τέτοια ώστε να επηρεάζει και να καθοδηγεί την τύχη ενός ολόκληρου κράτους και της οικονομίας του. Οι οικονομικές παραχωρήσεις της ιρλανδικής μεσαίας και χαμηλής κοινωνικής τάξης δεν στάθηκαν ικανές να ισοσκελίσουν τις επιδράσεις της αποτυχίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος και τώρα καλούνται σε περαιτέρω υποχωρήσεις και υποβάθμιση του επιπέδου ζωής τους προκειμένου να διασωθεί ένα σύστημα η κριτική έναντι του οποίου δεν έχει τέλος. Και καθώς η κοινωνική συμπίεση φαίνεται να αγγίζει τα όριά της και η κοινή γνώμη αντιλαμβάνεται ότι τα προωθούμενα μέτρα δεν καταλήγουν πουθενά, βλέπουμε την «Κέλτικη Τίγρη» να βρυχάται πραγματικά, με εκατομμύρια Ιρλανδούς να απαιτούν σε πρώτη φάση το ελάχιστο: να παραιτηθεί η  πολιτική ηγεσία που τους εξαπάτησε. Αντίστοιχες αντιδράσεις υπάρχουν και στην Πορτογαλία με πολύ μεγάλες κινητοποιήσεις που προήλθαν από τη σύμπραξη των δύο κυρίαρχων συνδικαλιστικών οργανώσεων, βλέποντας κι εκεί το ΔΝΤ να πλησιάζει σε απόσταση αναπνοής.

διαδηλώσεις στην Πορτογαλία

Στην Ελλάδα από την άλλη μεριά, οι αντιδράσεις είναι ουσιαστικά αναιμικές. Οι κομματικά ελεγχόμενες και κατακερματισμένες συνδικαλιστικές ηγεσίες είναι ουσιαστικά απούσες και καταβάλουν την ελάχιστη δυνατή προσπάθεια ώστε να μην χάσουν την όποια ηθική τους νομιμοποίηση (η ΓΣΕΕ προκηρύσσει 24ώρη απεργία έναν μήνα μετά την επικράτηση των επιχειρησιακών συμβάσεων…). Τα ΜΜΕ είναι διαπλεκόμενα και ως εκ τούτου επιρρεπή στην εξυπηρέτηση συμφερόντων, είτε δια της απόκρυψης γεγονότων και επιχειρημάτων είτε δια του ολισθηρού δρόμου της προπαγάνδας. Ο πολιτικός λόγος εξαντλείται σε εκατέρωθεν λεονταρισμούς χωρίς στοιχειώδες ήθος και με τη γλώσσα του να έχει γίνει πιο ξύλινη και αναξιόπιστη, σχεδόν φαιδρή, παρά ποτέ. Επιπροσθέτως, ο κόσμος φαίνεται να αποδέχεται την άποψη Πάγκαλου ότι «μαζί τα φάγαμε» (όσο χυδαίο και αν ακούγεται αυτό προσερχόμενο από τα χείλη ενός κορυφαίου υπουργού σχεδόν όλων των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ), μιας και ενώ τα βήματα που έχουν γίνει γύρω από την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και της διαφοράς στο δημόσιο βίο είναι σχεδόν ανύπαρκτα, ωστόσο κανείς τελικά δεν προβάλλει κάτι τέτοιο ως κεφαλαιώδη απαίτηση στο δημόσιο διάλογο. Πιθανότατα διότι τελικά μόνο μια μειοψηφία των ελλήνων δεν συμμετέχει με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στην καθημερινή εικόνα διαφθοράς μιας ολόκληρης κοινωνίας. Κοινώς, ένα κράτος που βρίσκεται στην εντατική, με ένα απαξιωμένο πολιτικό σύστημα και με πολίτες που αποδεικνύονται κατώτεροι των περιστάσεων. Εγγύηση επιτυχίας;

Έτσι λοιπόν, η μόνη ελπίδα για αίτημα σοβαρής αναθεώρησης του οικονομικού γίγνεσθαι σε ευρωπαϊκό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο έρχεται από τις αντιδράσεις των πολιτών της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας. Εκείνους δηλαδή που έχουν ήδη εφαρμόσει, ως ιδανικοί αυτόχειρες, τις τόσο δημοφιλείς στις «αγορές» νεοφιλελεύθερες οικονομικές συνταγές και παρόλα αυτά έχουν και πάλι οδηγηθεί σε δεύτερο κύκλο οικονομικής ύφεσης. Εκείνους που υπομονετικά υπέστησαν τις οδηγίες του εγχειριδίου χρήσης της σύγχρονης οικονομικής και κατέληξαν και πάλι σε αδιέξοδο. Πρέπει τώρα είτε να κοντύνουν το ανάστημα τους και να προσπαθήσουν να δημιουργήσουν μια τρύπα διαφυγής κάτω από το αδιέξοδο τείχος (με ακόμα μεγαλύτερες περικοπές και θυσίες), είτε να  ψηλώσουν για να το υπερβούν, προκαλώντας έτσι μια συνολικότερη αναθεώρηση του οικονομικού συστήματος. Στο πρώτο σενάριο ήδη υπάρχουν αντιδράσεις. Το δεύτερο σενάριο είναι τόσο περίπλοκο και εξαρτάται από τόσο πολλούς παράγοντες που δεν έχω την εμπειρία να εκτιμήσω τις πιθανότητες επιτυχίας του. Σίγουρα όμως το ελπίζω, ευχόμενος παράλληλα να συμπαρασύρει και την περίπτωση της Ελλάδας, ώστε να μην σπάσουμε τα μούτρα μας κατευθυνόμενοι ολοταχώς επάνω στον τοίχο του αδιεξόδου. Τόσο ως Έλληνες, όσο και ως Ευρωπαίοι. Ίσως αυτό που συμβαίνει σήμερα να είναι το μεγαλύτερο πολιτικό στοίχημα που οι σύγχρονες γενιές πρέπει να κατακτήσουν.

γελειογραφίες: http://www.tanea.gr & http://www.enet.gr

Πραγματικότητα εναντίον φαντασίας (οικονομικά μιλώντας)

γελειογραφία : Quino περιοδικό «9»-Ελευθεροτυπία

«Οι αλλαγές θα χρειαστεί ένα διάστημα μέχρι να περάσουν στην πραγματική οικονομία…». Νομίζω πως κι αυτή τη φράση θα πρέπει να την έχετε ακούσει πολύ συχνά τελευταία, με πολλές εναλλακτικές για το φινάλε της. Απλά και καθημερινά, πλέον, πράγματα. Προσωπικά μου ανακύπτει συχνά ένα ερώτημα κάθε φορά που ακούω αυτή τη φράση, μια απορία: για να μιλάνε για μια πραγματική οικονομία, θα πρέπει να υπάρχει και μια μη πραγματική, μια «φανταστική» οικονομία. Πιθανότατα μάλιστα να έχει και δικούς της κανόνες, μια που έχει διαφορά φάσης με την άλλη, την πραγματική. Κι αν τότε πράγματι υπάρχει μια τέτοια, «φανταστική» οικονομία, με ποιον τρόπο δουλεύει, με ποιον τρόπο επηρεάζει τη δική μου, πραγματική (θέλω να πιστεύω) ζωή;

Το μόνο φανταστικό που έχει η «φανταστική» οικονομία είναι ο τρόπος με τον οποίο κάποια συγκεκριμένα άτομα κάνουν κουμάντο. Άτομα και οργανισμοί που δίχως καμιά δημοκρατική νομιμοποίηση γνωμοδοτούν συστήνουν και αποφαίνονται επί παντός επιστητού, επηρεάζοντας τις εξελίξεις στο δικό τους «φανταστικό» κόσμο. Μιλώντας με ποδοσφαιρικούς όρους είναι να παίζεις στοίχημα ενώ είσαι εσύ ο διαιτητής. Μάλιστα, μολονότι η αξιοπιστία τους (η μόνη οδός διαμέσου της οποίας θα μπορούσαν να θεμελιώσουν μια κάποια ηθική νομιμοποίηση) έχει αποδειχτεί πολλάκις ότι είναι ένας μύθος, ένα ευφυολόγημα, εντούτοις ο κόσμος ολόκληρος γύρω από τον δικό τους «άξονα» συνεχίζει να περιστρέφεται. Παράδοξο, αν μη τι άλλο.

Ωραίο παράδειγμα του όλου ανορθολογισμού είναι η τελευταία υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της Ελλάδας από τον οίκο Moody’s. Συνέπεια της σύστασης αυτής είναι να ακριβαίνει ακόμα περισσότερο το χρήμα για την Ελλάδα στην «ελεύθερη» αγορά, ώστε αν δεν υπήρχε ΔΝΤ, χρήμα τέλος (οπότε και ευχαριστημένοι να είμαστε). Για την ακρίβεια, εάν δεν υπήρχε ΔΝΤ το «στοίχημα» της Moody’s υπέρ της χρεωκοπίας της Ελλάδας μάλλον θα έπιανε (καθότι είναι μια από τους τρεις, κατά βάση, «διαιτητές») και έτσι πιέζει όσο μπορεί, παρά τις αντίθετες διαβεβαιώσεις όλων των δημοκρατικά (;) εκλεγμένων τεχνοκρατών. Ο επίτροπος Ρεν καταδικάζει τη στάση της, ο πρόεδρος Γιούνκερ τις βρίσκει ύποπτες, αλλά επί της ουσίας λίγα πράγματα μπορούν να κάνουν.

Η γνωμοδότηση λοιπόν και η απειλή της κατάρρευσης που συνεπάγεται μια αρνητική άποψη και υποβάθμιση της «πιστοληπτικής ικανότητας» από τους σύγχρονους γκουρού, φέρνει μέτρα όπως αυτά που ζει η Ελλάδα σήμερα, που έζησε η Αργεντινή παλιότερα και που ετοιμάζονται οσονούπω να ζήσουν η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Γαλλία, μέχρι και η ίδια η Γερμανία. Η βίαιη αναδιανομή είναι προ των πυλών και δεν είναι τυχαίο ότι παντού ακολουθείται μια ενιαία συνταγή, παντού υπάρχει ένας και μόνο τρόπος λύσης, ίδιος για όλες τις περιπτώσεις. Ακόμα κι αν συνεχίζει να υπάρχει κάποιος που πιστεύει πως οι πολιτικοί είναι αμέτοχοι και υπερασπίζονται το κοινό συμφέρον, την πραγματική οικονομία και τον πραγματικό κόσμο, ακόμα κι έτσι δεν μπορεί παρά να προκαλεί το κοινό αίσθημα η εικόνα ισχυρών, «εκλεγμένων» πολιτικών να τρέχουν πίσω από την ουρά των φανταστικών αυτών κυρίων.

Οι κύριοι αυτοί λοιπόν, έχοντας φτιάξει ένα τόσο περίπλοκο σύστημα που μόνο οι ίδιοι, με φοβερή γραφειοκρατία και τεχνοκρατισμό μπορούν να υπηρετήσουν, έχουν επιβάλει την δική τους κάστα, τους δικούς τους κώδικες και κριτήρια, που ελάχιστη σχέση έχουν με την πραγματικότητα. Ίσως να έχει και ιστορικό ενδιαφέρον (δεν είμαι ειδικός) πώς μια κοινωνική τάξη χωρίς να διαθέτει την εξουσία πάνω στα θεμελιώδη μέσα παραγωγής, παρά μόνο τη θεμελιώδη έννοια της οικονομικής πίστης, εν τούτοις μπόρεσε να επιβληθεί σε κάθε άλλη και μάλιστα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Κατάφεραν να χωρίσουν τον κόσμο σε «πραγματικό» και «φανταστικό» (;) και δρώντας σχεδόν αποκλειστικά στον δεύτερο μπορούν να προκαλέσουν τρικυμίες, συμπιέσεις και κοινωνικές αναταραχές παγκοσμίου βεληνεκούς, σε αυτό που καθένας μας βιώνει σαν ωμή και σκληρή, δεσποτική σχεδόν, πραγματικότητα.

Κι αν κάποιος συνεχίζει να έχει αμφιβολίες για την ισχύ αυτών των μηχανισμών, ας σκεφτεί απλά πως από την παγκόσμια διακινούμενη ποσότητα χρήματος κάθε χρόνο, λιγότερο από το 10% αφορά την αγορά και πώληση αγαθών και υπηρεσιών. Το υπόλοιπο 90% είναι χρήμα που κάνει κύκλους, χρηματικές ροές (θυμάμαι χαρακτηριστικά την πληροφορία αυτή από τον καθηγητή Οικονομικών και τότε, 2000, πρόεδρο του Χρηματιστηρίου Αθηνών και Παραγώγων, Παναγίωτη Αλεξάκη). Καθένας μπορεί να καταλάβει πως αν μπορέσεις να ελέγξεις μια τέτοια ροή, οδηγείς το χρήμα κατά που θέλεις. Μοιάζει λίγο με τη δουλειά εκείνου που αλλάζει τις γραμμές του τρένου. Εκείνος βέβαια ελέγχεται, λογοδοτεί κι ακολουθεί οδηγίες. Εμείς έχουμε δώσει τα κλειδιά και την εξουσία στον σιδηροδρομικό υπάλληλο να στρίβει τις ράγες κατά που θέλει και το τρένο κοντεύει να εκτροχιαστεί, καθώς βαρυφορτωμένο γεμίζει με κάθε κόστος τις προσωπικές αποθήκες τους. Φανταστικό αν μη τι άλλο!

γελειογραφίες: tanea.gr, enet.gr

Κρισναμούρτι (Krishnamurti) – Επιστροφή στα θεμελιώδη

Τα βίντεο αυτά τα είδα στην εκπομπή των «Ράδιο Αρβύλα». Ειλικρινά μπράβο παιδιά. Δεν ήξεραν καν ότι υπάρχουν.

Σε τέτοιες στιγμές, με μέτρα πρωτοφανή, μια ολόκληρη οικονομική και πολιτική δομή που δοκιμάζεται και που πρέπει να αναθεωρήσει πολλά πράγματα, σε τέτοιες στιγμές τα ερωτήματα που πρέπει να θέσει ο καθένας στον εαυτό του είναι θεμελιώδη.

Σήμερα έλαβε χώρα μια από τις μεγαλύτερες πορείες που έχω δει στα 30 χρόνια της ζωής μου (150.000 λένε οι πρώτες εκτίμήσεις). Σήμερα είχαμε και τρεις νεκρούς (η μία έγκυος) χωρίς κανένας να μπορεί να καταλάβει το γιατί. Διότι κάτι τέτοιο δεν αιτιολογείται υπό καμία οπτική γωνία. Ας αναλογιστούμε λοιπόν τα θεμελιώδη διότι η εξαχρείωση συνολικά δεν είναι πολύ μακριά, εαν δεν μας χτυπάει ήδη την πόρτα.

Δείτε και αυτό εαν θέλετε περισσότερες πληροφορίες:

http://www.klibrary.gr/

Οπισθοδρομική κομπανία (Γκαστερμπάιτερ του 21ου αιώνα)

Του αγίου Γεωργίου σήμερα, του τροπαιοφόρου, και τα τηλέφωνα έχουν ανάψει από το πρωί. Το όνομα έχει γίνει και διαφήμιση στο Τζόκερ, είναι πολύς ο κόσμος και καλό θα ήταν να μην ξεχάσεις κανέναν. Από το πρωί λοιπόν έχω «φυλλομετρήσει» την ατζέντα του κινητού (αλήθεια, πως αλλιώς να το πεις, έστω κι αν δεν έχει φύλλα) και έχω ξεκινήσει τα τηλέφωνα. Μετά τις καθιερωμένες ευχές και στην τυπική όσο και ουσιώδη ερώτηση «τι κάνεις;», η απάντηση ήταν μονίμως η ίδια «εεε, δεν βλέπεις τα χάλια μας, τι να κάνω κι εγώ». Κατήφεια. Αυτή νομίζω πως είναι η λέξη που μπορεί να περιγράψει αμυδρά το κλίμα της εποχής. Ακόμα και με την χαρμόσυνη, εορταστική αφορμή, της ονομαστικής εορτής η διάθεση παραμένει πεσμένη και προβληματισμένη. Μα κι αυτοί, ανήμερα της γιορτής τόσων ανθρώπων βρήκαν να μας αναγγείλουν από το μακρινό Καστελλόριζο πως μπαίνουμε στο ΔΝΤ;

Ενόσω λοιπόν ο Παπανδρέου τα χώνει στο Σαμαρά και αυτός στον Παπανδρέου για την κατάληξη της ανεπαρκούς διαχείρισης της χώρας από τους πολιτικούς σχηματισμούς που αντιπροσωπεύουν (η επιμονή του Σαμαρά να θέλει να χρεώσει στον Παπανδρέου την προσφυγή στο ΔΝΤ, αρνούμενος ότι το έλλειμμα που η δικιά του παρέα φούσκωνε μέχρι προχτές έχει την οποιαδήποτε σχέση δεν μπορεί παρά να προκαλεί τον κοινό νου) τα τελευταία πολλά χρόνια, οι τεχνοκράτες προσφεύγουν στο ΔΝΤ υπό την πίεση των «αγορών», διότι ο δανεισμός από τις τελευταίες  έχει οδηγήσει σε επιτόκια άνω του οκτώ τοις εκατό, θυμίζοντας πιστωτικές κάρτες της ανεπτυγμένης, βεβαίως, Ευρώπης. Η πορεία από εκεί και πέρα θα είναι θολή. Όταν παίρνεις δάνειο, ο δανειστή θέτει τους όρους, αυτό είναι κάτι που οι νεοέλληνες το ξέρουν καλά. Επίσης οι όροι που θέτει το ΔΝΤ είναι γνωστοί από την ιστορική διαδρομή του. Θα γίνουν απολύσεις από τον ευρύτερο δημόσιο τομέα, θα συμπιεσθούν οι μισθοί (το ωρομίσθιο έχει ήδη μειωθεί με την κατάργηση των υπερωριών που ελάχιστοι εργοδότες πληρώνουν και ακόμα λιγότεροι εργαζόμενοι τολμούν να διεκδικήσουν υπό το «περίστροφο» της ανεργίας που βρίσκεται προ καιρού επάνω στο τραπέζι), θα πέσει εν ολίγοις το βιοτικό μας επίπεδο. Και όλα αυτά με άγνωστη ημερομηνία λήξης, όπου εάν λάβει κανείς υπόψη του και τις ελληνικές παθογένειες, μάλλον καταλήγει στο συμπέρασμα ότι αυτή η ημερομηνία είναι μακρινή. Κι ενώ με κόπο μάζευα χρήματα για να αγοράσω ένα μεταχειρισμένο αυτοκινητάκι, έλεγα να μετακομίσω και από το μικρό μου δυάρι που πια δεν με χωράει, τώρα όλα πάνε πίσω και «κάνω και το σταυρό μου» που έχω μια δουλειά με την ανεργία να καλπάζει στο 17%, υπονομεύοντας κάθε μελλοντικό προγραμματισμό.

Όλα τα παραπάνω θα γίνουν για την θεραπεία του αποτελέσματος, του τρομακτικού δηλαδή χρέους που έχει σωρευθεί στην πορεία των ετών της διακυβέρνησης από το ΠΑΣΟΚ και τη ΝΔ. Στη διάρκεια αυτών των ετών η Ελλάδα έχει γίνει η χώρα με μια από τις μεγαλύτερες αναλογίες Porsche Cayenne στον πληθυσμό της, ενώ ο μέσος όρος ηλικίας των οχημάτων της είναι ο μεγαλύτερος στην Ευρώπη, οι πισίνες (που είναι και επίκαιρες) έχουν πολλαπλασιαστεί, ταυτόχρονα όμως και οι άστεγοι, υπάρχει πλούτος και χλιδή ενώ ο μέσος όρος των μισθών στον ιδιωτικό τομέα είναι από τους χαμηλότερους της Ευρώπης. Ενόσω λοιπόν παρατηρείται αυτή η βίαιη και άνιση ανακατανομή του πλούτου, η πολιτική σφυρίζει αδιάφορα (στην καλύτερη περίπτωση) ή συμμετέχει ενεργά (στην συνήθη). Τα σκάνδαλα είναι αμέτρητα τα τελευταία 25 χρόνια αλλά κανείς δεν έχει βρεθεί υπόλογος, εκτός ίσως του Κοσκωτά. Ακόμα και ο Χριστοφοράκος νύχτα έφυγε, κι ας καμώνονταν μετά πως έτρεχαν για να τον φέρουν πίσω. Γελοιότητες. Miesens χωρίς καμιά ντροπή. Όπου η παραμικρή προμήθεια και μίζα: νοσοκομεία που πληρώνουν μέχρι και δεκαπλάσιες τιμές για προμήθειες και ελάχιστες αμοιβές σε γιατρούς, δρόμοι που κοστίζουν πολλαπλάσια από την Ευρώπη και είναι στην ουσία χρυσοπληρωμένα τριτοκοσμικά ανέκδοτα, που την ανεπάρκειά μας την πληρώνουμε σταθερά με αίμα, «ολυμπιακά» ακίνητα που έξι μόλις χρόνια μετά είναι σε κακό χάλι (δείτε ρεπορτάζ για το «Ολυμπιακό Χωριό») και πόσα άλλα παραδείγματα που έχουν πληρωθεί με δημόσιο χρήμα σε λίγους γνωστούς μιας εκλεκτής παρέας που αρέσκεται να κυκλοφορεί με χλιδάτα τζιπ.  Ταυτόχρονα οι κομματικές προσλήψεις στον ευρύτερο δημόσιο τομέα τον οδήγησαν σε πρωτοφανή μεγέθη, οδηγώντας σε ζημίες την Ολυμπιακή, τον ΟΣΕ (που βέβαια οι βελτιώσεις από την εποχή του Τρικούπη ήταν ελάχιστες) και τόσες άλλες, απαιτώντας περαιτέρω δανεικά για την πληρωμή όλων αυτών των «στρατών των παρατάξεων». Πόσο εύκολα πληρώνει κανείς με το χρήμα του άλλου.

Αυτό το χαμένο δημόσιο χρήμα καλούμαστε τώρα να καταβάλουμε εξαρχής και με τόκο με επικεφαλής τους ίδιους πολιτικούς σχηματισμούς που μέχρι τώρα το κατασπατάλησαν. Ναι οι αγορές πιέζουν και κερδοσκοπούν, ναι δεν βοηθούν και οι Ευρωπαίοι. Όλα αυτά είναι αλήθεια, αλλά έχουν να κάνουν με τη διαχείριση του προβλήματος, όχι με τη θεραπεία του. Το πρόβλημα είναι η χρεωκοπία του πολιτικού συστήματος, η διαφθορά και η παθογόνος ανοχή με την οποία όλα αυτά αντιμετωπίζονται. Ό,τι είναι νόμιμο δεν είναι και ηθικό μια και η ηθική ελάχιστη σχέση έχει με τη νομολογία. Εξάλλου οι πολιτικοί νομοθετούν και εκείνοι γνωρίζουν καλύτερα από τον καθένα πώς να «αξιοποιούν» τα ψηφίσματά τους, λαμπρό παράδειγμα των οποίων η περίφημη πια παραγραφή. Κι όσο η εναλλακτική πρόταση είναι οι εθνικισμοί του Καρατζαφέρη, οι σταλινισμοί του αναχρονιστικού ΚΚΕ και οι βερμπαλισμοί άνευ περιεχομένου της σημερινής Αριστεράς, τόσο ζοφερότερα φαίνονται τα μελλούμενα. Γκαστερμπάιτερ  θα καταλήξει όποιος δεν ανέχεται πλέον αυτή την πικρή γελοιότητα.