Διεθνείς Οίκοι Αξιολόγησης: International Νταβατζήδες.

Μας έλεγε ένας καθηγητής στο πανεπιστήμιο: «από την παγκόσμια διακινούμενη ποσότητα χρήματος ετησίως, οι συναλλαγές που αντιπροσωπεύουν την πραγματική αγορά (από υπηρεσίες, τηλέφωνα, τηλεοράσεις, αγορά σπιτιών κλπ.) είναι λιγότερο από 10%. Με άλλα λόγια, αν κάθε χρόνο στην παγκόσμια οικονομία διακινούνται 100 δραχμές, οι 10 αφορούν την καθημερινή ζωή. Όλο το άλλο είναι συναλλαγές του “αέρα” και το ερώτημα που τίθεται είναι ποιος θέτει τους κανόνες διακίνησης και αξιολόγησης αυτού του αέρα, σε ποια δημοκρατική διαδικασία υπάγονται και ποιες συνέπειες έχουν σε περίπτωση παραλήψεων, λαθών ή δόλου». Δεν είχαμε δώσει μεγάλη σημασία τότε, το 1999 αν δεν με απατά η μνήμη μου, θεωρώντας υπερβολική μια τέτοια θέση, ίσως και αναχρονιστική.

Έκτοτε, τα λόγια του καθηγητή μου μού έχουν έρθει κατά νου δύο φορές μέχρι σήμερα. Η πρώτη είναι διαβάζοντας το βιβλίο του Πωλ Κρούγκμαν «η κρίση του 2008»  και εσχάτως, με την οικονομική κρίση, αλλά κυρίως με την λεγόμενη κρίση αξιοπιστίας της Ελλάδας στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Στο βιβλίο του Κρούγκμαν εξηγείται με σαφήνεια ο τρόπος με τον οποίο η Δυτική οικονομία, μεταβιβάζοντας μέρος της πολιτικής εξουσίας της εκτός δημοκρατικών θεσμών και ελέγχου, αυτονομώντας δηλαδή το χρηματοπιστωτικό σύστημα, έχει απολέσει ένα μεγάλο όπλο ελέγχου της κερδοσκοπίας των κεφαλαιούχων. Σκεφθείτε: όταν το 90% της παγκόσμιας διακινούμενης ποσότητας χρήματος ετησίως, υπακούει σε δικούς του νόμους και κανόνες (υπό τον έλεγχο υποτίθεται των κατά τόπους αρχών), καταλαβαίνει ο καθένας για τη μεγέθη και για πόση ισχύ μιλάμε. Ως χρηματοπιστωτικό σύστημα λογίζεται σε αυτήν την περίπτωση ο τραπεζικός και χρηματιστηριακός τομέας. Είναι άλλωστε νωπό ακόμα το εγχώριο παράδειγμα του «σκανδάλου» του χρηματιστηρίου, όπου μπορεί όντως το αποτέλεσμα να σκανδαλίζει, πλην όμως όλα έγιναν νομιμότατα.

Σε διεθνές επίπεδο, τα σκάνδαλα με τις «γνωμοδοτήσεις» των διεθνών οίκων αξιολόγησης (ΔΟΑ) και τα αποτελέσματα που αυτές επιφέρουν, με προεξάρχουσα την κερδοσκοπία, τελευταία δεν έχουν προηγούμενο. Και για όσους νομίζουν ότι κάτι τέτοιο δεν τους αφορά, κάνουν λάθος. Οι ΔΟΑ παράγουν πολιτική. Καθορίζουν τους όρους δανεισμού των κρατών και συνεπώς το χρέος τους. Μια αρνητική αξιολόγηση σημαίνει πως πρέπει να δανειστείς ακριβότερα και να πληρώσεις περισσότερα στο μέλλον, μεγεθύνοντας και επιταχύνοντας το πρόβλημα. Η περίπτωση της Ελλάδας είναι χαρακτηριστική: οι πάντες θεωρούν ότι έχουμε βυθιστεί στην οικονομική κρίση και πως είμαστε το μαύρο πρόβατο της Ευρώπης. Οι ΔΟΑ περιμένουν στη γωνία των νεοεκλεγέντα πρωθυπουργό να ανακοινώσει σκληρά μέτρα. Δεν ικανοποιούνται οι σοφοί των ΔΟΑ από την ανακοίνωση (τόσο βιαστικά πια, ποιος να περιμένει μέχρι να δει το αποτέλεσμα…) και «η Ελλάδα υποβαθμίζεται από τους ίδιους οίκους που προ καιρού με την ίδια ιδιοτέλεια βαθμολογούσαν με «συν» τη Lehman Brothers τρεις μέρες πριν την κατάρρευσή της», όπως δήλωσε ο Αλέκος Αλαβάνος σύμφωνα με το κεντρικό άρθρο της Ελευθεροτυπίας σήμερα.

Την ίδια ώρα, χθες μόλις, η Ελλάδα βγαίνει να δανειστεί. Όταν είσαι αφερέγγυος, σύμφωνα με την κοινή λογική, δυσκολεύεσαι να δανειστείς. Κι αν τελικά κάποιος σε δανείσει, θέλει μεγαλύτερο αντάλλαγμα για το ρίσκο που παίρνει. Έτσι λοιπόν η Ελλάδα ζητούσε 8 δις ευρώ και προσέφερε επιτόκιο 6% περίπου, θυμίζοντας περισσότερο εμπορικό επιτόκιο και όχι επιτόκιο δανεισμού κράτους (το αποτέλεσμα της αρνητικής βαθμολόγησης των σοφών των ΔΟΑ). Όλως περιέργως λοιπόν το ποσό υπερκαλύφθηκε 3 και κάτι φορές, αφού συγκεντρώθηκαν προσφορές 25 δις ευρώ! Μετά την υποβάθμιση και το εκ του αποτελέσματός της υψηλότερο αντάλλαγμα, οι αντιστάσεις και οι αμφιβολίες για την φερεγγυότητά μας ως δια μαγείας εξαφανίστηκαν.

Το ερώτημα που μου ανακύπτει είναι κυρίως ένα: ποιος από τα στελέχη των ΔΟΑ πήγε φυλακή για την θετική του αξιολόγηση για την Lehman Brothers; Διότι αφού οι μυστήριοι αυτοί τύποι έχουν de facto ανακηρυχθεί σε επίσημους κριτές και ρυθμιστές των αγορών και αναγνωρίζονται θεσμικά και από την Ευρωπαϊκή Ένωση, κάπου θα πρέπει να λογοδοτούν. Όποιος βαθμολογεί τις επιδόσεις μου, και να πάρω κακό βαθμό με τιμωρεί, κάπου πρέπει να λογοδοτεί, κάποιος του έχει δώσει την εξουσία να με τιμωρεί. Εν ολίγοις όποιος έχει δημόσια εξουσία λογοδοτεί, αυτό είναι μια θεωρητική κατάκτηση της δημοκρατίας. Μόνο το αφεντικό δεν λογοδοτεί έναντι του εργαζομένου. Κι εμένα δεν με έχει ενημερώσει κανένας ότι έχω διορισμένο αφεντικό τον οποιοδήποτε ΔΟΑ.

Advertisements